Słownik górski

W słowniku znajduje się 26 wpisów.
Wszystkie | A | B | C | D | E | F | K | L | N | P | R | S | T | W | Ż
Strona:  1 2 Następna »

Wszystkie

Wyrażenie Definicja
Akia

- metalowa łódka używana przez ratowników górskich do transportu na śniegu.

Alpinista

- człowiek uprawiający alpinizm, czyli wspinaczkę górska uprawianą w Alpach. Termin ten określa osoby które zajmują się zaawansowaną wspinaczkę górską, prowadzoną poza wyznaczonymi szlakami turystycznymi.

Ze względu na to, że Alpy obfitują w niemal każdy rodzaj formacji skalnych i lodowych, oraz na to, że większość technik wspinaczkowych została zapoczątkowana w Alpach, termin ten został w jęz. polskim zawłaszczony i dlatego w ten sposób określa się też osoby uprawiające określony typ wspinaczki w górach lodowcowych -> alpinizm.

Alpinizm

- W sensie bardziej precyzyjnym alpinizm to każda wspinaczka górska uprawiana w Alpach.

- Ze względu na to, że Alpy obfitują w niemal każdy rodzaj formacji skalnych i lodowych, oraz na to, że większość technik wspinaczkowych została zapoczątkowana w Alpach, termin ten został w jęz. polskim zawłaszczony dla wszystkich rodzajów wspinaczki górskiej, niezależnie od tego jak i gdzie się ją uprawia.

Stąd wynika m.in. nazwa Polskiego Związku Alpinizmu, organizacji zrzeszającej większość klubów wysokogórskich w Polsce.

Annapurna

Annapurna - 8091 m n.p.m., po obu stronach głębokiego przełomu rzeki Kali Gandaki w centralnym Nepalu, wypiętrzają się potężne masywy górskie, kulminację jednego z nich stanowi Dhaulagiri, w odległości 33 km od tego szczytu po wschodniej stronie Kali Gandaki wznosi się drugi olbrzym - Annapurna. Indyjska Służba Topograficzna nazwała Annapurnę Szczytem XXXIX. Położony na północny zachód od Kathmandu. Miejscowa nazwa jest połączeniem sanskryckich słów anna (pożywienie) i purna (wypełniona) i oznacza Wypełnioną Pożywieniem. Tak właśnie nazywa się boska macierz, jedno z wcieleń Durgi, towarzyszki Sziwy, czczonej za moc dostarczania pożywienia. (wersja 2 - nazwa jest połączeniem dwóch słów sanskryckich: anna - pożywienie, purna - napełniona i stanowi przydomek bogini Kali - Żywicielka.)

Główny wierzchołek Annapurny otoczony jest ze wszystkich stron siedmiotysięcznymi szczytami, które go zasłaniają. Masyw Annapurny składa się z 6 dużych szczytów:

  • Annapurna I 8 091 m
  • Annapurna II 7 937 m
  • Annapurna III 7 555 m
  • Annapurna IV 7 525 m
  • Gangapurna 7 455 m
  • Annapurna South 7 219 m.

Był to pierwszy szczyt ośmiotysięczny zdobyty przez człowieka.

  • Informacje o górze
  • Wysokość: 8 091 m n.p.m.
  • Szerokość geograficzna: 28° 35′ N
  • Długość geograficzna: 83° 57′ E
  • Położenie: Nepal, Azja
  • Łańcuch górski: Himalaje
  • Po raz pierwszy zdobyta: Maurice Herzog, Luis Lachenal (Francja) 1950
  • Polskie wejścia:
    • 3 lutego 1987 - Artur Hajzer, Jerzy Kukuczka,
    • 1991 - Bogdan Stefko, Krzysztof Wielicki, Wanda Rutkiewicz, Ryszard Pawłowski, Mariusz Sprutta,
    • 1996 - Andrzej Marciniak.

Asekuracja

- to zespół działań podejmowanych w celu zabezpieczenia podczas wspinaczki, których celem jest minimalizacja skutków ewentualnego odpadnięcia wspinacza od góry, ściany, skały, skałki, lub sztucznej ścianki. Wspinacz jest ubezpieczany przez asekurującego partnera za pośrednictwem liny alpinistycznej do której obaj są przywiązani za pośrednictwem specjalistycznej uprzęży wspinaczkowej. Lina przechodzi pomiędzy wspinającymi się poprzez punkty asekuracyjne.

Tą samą nazwą często określa się także zespół narzędzi i przedmiotów, zamocowanych w skale lub używanych podczas wspinaczki i wykorzystywanych do asekuracji.

Stosowanie asekuracji polega na wykorzystywaniu przelotów asekuracyjnych do zaczepienia liny podczas prowadzenia drogi, aby zminimalizować konsekwencje odpadnięcia, przy czym przeloty mogą być osadzane przez wspinającego się, czyli prowadzącego, lub może on wykorzystywać przeloty stałe, zamocowane w skale na stałe. Zaczepienie liny do przelotów polega zwykle na użyciu ekspressów, lub taśm z zaczepionymi karabinkami wspinaczkowymi, przez które przechodzi lina na końcu której przywiązany jest wspinacz. Asekurujący zwykle jest przymocowany dodatkowo do stanowiska asekuracyjnego gwarantującego w założeniu bezpieczeństwo zespołu wspinaczkowego w razie gdyby pozostałe punkty asekuracyjne okazały się niewystarczające. Podczas wspinaczki z tzw. górna asekuracją, używany jest jednie przelot na szczycie formacji na która się wspinamy, zaś lina przechodzi od asekurującego do wspinacza za pośrednictwem tego przelotu.

W zależności od rodzaju uprawianej wspinaczki, podczas prowadzenia drogi wspinaczkowej wspinacz używa przelotów wyłącznie do asekuracji lub także jako dodatkowych chwytów wspinaczkowych ułatwiających pokonanie drogi: style wspinaczki.

Wyróżnia się kilka rodzajów asekuracji w zależności od techniki jej używania, sytuacji w której jest stosowana itp.:

  • asekuracja własna - wspinający się samodzielnie osadza przeloty asekuracyjne.
  • asekuracja w znaczeniu asekuracja właściwa, typowa.
  • asekuracja górna - jak w "wspinać się z górna asekuracją": tylko jeden przelot asekuracyjny na szczycie formacji na która się wspinamy lub ogólnej powyżej wspinającego się, lina przechodzi od asekurującego, przez szczyt formacji na która sie wspinamy, do wspinającego się.
  • asekuracja lotna - asekurujący i asekurowany pełnia ta sama rolę, to znaczy się ubezpieczają się wzajemnie, w zasadzie zwykle brak stałych przelotów, brak stanowiska ubezpieczającego, jedynym zabezpieczeniem są naturalne formacje skalne jak pipanty, zęby skalne przez które przeplata się linę w sposób umożliwiający jednoczesny ruch partnerów. Używana przy przechodzeniu po grani zwykle w łatwym terenie, pozwala na szybkie przemieszczanie się zespołu.
  • asekuracja iluzoryczna - wspinanie podczas którego wspinacz udaje przed samym sobą, że przeloty, które założył w celu asekuracji gwarantują bezpieczeństwo.

Bouldering

- inaczej Buldering, Baldering, (z ang. boulder - głaz) wspinaczka bez asekuracji na niewielkiej wysokości umożliwiającej bezpieczne zeskoczenie. Najczęściej bardzo trudne ale krótkie, kilku ruchowe drogi, ewentualnie dłuższe trawersy.
Aby zabezpieczyć się przed skutkami upadku w terenie wspinacze stosują przenośne materace zwane crashpadami lub asekurację głowy i górnych partii ciała przez partnera - spoting. Wspinaczka boulderowa (slangowo bulderowa, balderowa) wymaga dużej siły maksymalnej.

Olbrzymie zasługi dla rozwoju boulderingu jako odrębnej formy wspinaczki położył John Gill w początkach drugiej połowy XX wieku.

Jednym z najsławniejszych rejonów boulderowych jest Fontainebleau niedaleko Paryża we Francji.

Crashpad
  • materac, zazwyczaj lekki i przenośny, zapobiegający kontuzjom spowodowanych upadkiem podczas uprawiania boulderingu.
Deniwelacja
  • W jaskini odległość między najwyżej i najniżej położonym punktem.
  • W górach synonim przewyższenia, różnicy poziomów.
Ekspozycja

- w żargonie wspinaczkowym znaczna wysokość, także wystawa formacji górskiej jak komin, ściana skalna czy półka na szeroka i wolną przestrzeń.

W tym sensie znaczna ekspozycja oznacza otwartość formacji. Nie jest to określenie tożsame z wysokością, która może być znaczna, jednak z powodów budowy formacji np. w kominie wspinacz moze nie mieć świadomości wysokości (zasłonięcie przez ściany komina, rumosz skalny itp.) a tym samym ekspozycja będzie niewielka.

Ekspres
  • dwa karabinki połączone krótką, usztywnioną pętlą z taśmy - ułatwiają one i przyspieszają montowanie punktów asekuracyjnych. W praktyce spotyka się ekspresy o długościach od ok.10 cm do ok.50 cm.
Friend
  • specjalne urządzenia, składające się z uchylnych, mimośrodowo osadzonych, szczęk aluminiowych, które wkłada się w ściśniętej formie do szczeliny, w której szczęki są rozpierane przez sprężynę powodując ich zaklinowanie. Obciążenie szczęk powoduje mocniejsze ich zaklinowanie. Ogromną zaletą frienda jest szybkość osadzania (wystarczy go wepchnąć w szczelinę). Posiadają one również dwie małe wady - pierwsza to cena, gdyż są one jednymi z droższych przyżądów, a druga to tzw. wpełzanie, czyli tendencja do samoczynnego zagłębiania się w szczelinie pod wpływem ruchów wpiętej w niego liny.
Komin
  • inaczej Kominek, to wklęsła, pionowa formacja górska lub skalna, zwykle posiadająca formę zagłębienia ograniczonego dwoma lub trzema ścianami skalnymi. Komin jest formacją na tyle dużą (szeroką) aby do jej wnętrza mógł wejść człowiek.
Korona Świata

- inaczej Wielka Korona ŚwiataKorona Ziemi, Korona Gór, czyli najwyższe szczyty wszystkich kontynentów:

  • Mount Everest
  • Aconcagua
  • Mont McKinley
  • Kilimanjaro
  • Mont Blanc
  • Mont Vinson
  • Góra Kościuszki

Ze względu na niejasność, czy Elbrus zalicza się do Azji, czy Europy, wszyscy zdobywający Koronę Świata wspinają się również na tę górę.

Na tej samej zasadzie do korony świata zalicza się Carstensz Pyramid, gdy Australia i Oceania są traktowane jako jeden kontynent.

Lawina

- gwałtowna utrata stabilności i przemieszczanie się: spadanie, staczanie lub ześlizgiwanie się ze stoku górskiego mas śniegu, lodu, gleby, materiału skalnego, bądź ich mieszaniny. Lawina jest najgwałtowniejszą postacią ruchów masowych.
Między cząstkami materiału leżącego na zboczu lub go budującego oraz między materiałem a podłożem działają siły tarcia, które równoważą ciężar tego materiału. Jeśli ta równowaga zostanie zachwiana, np. przez wzrost masy śniegu wskutek opadów lub zmniejszenie siły tarcia (wskutek dostania się między cząstki materiału wody, która działa wówczas jak smar), następuje osuwanie się, spełzywanie materiału ze zbocza, gdy ma to gwałtowny przebieg możemy mówić o lawinie.

Rodzaje lawin:

  • lawina kamienna - przemieszczająca się po stoku górskim masa okruchów skalnych, kamieni, żwiru itp. powstająca w wyniku obrywu skalnego lub na wskutek zaburzenia równowagi piargu w żlebie lub stożku usypiskowym (lawina piargowa);
  • lawina wulkaniczna, lawina gorąca, strumień piroklastyczny - gwałtownie przemieszczająca się (z prędkością znacznie przekraczającą 100 km/h) po zboczu wulkanu masa okruchów skalnych, świeżo wyrzuconej lawy, popiołu wulkanicznego i gazów wulkanicznych;
  • lawina błotna - gwałtownie przemieszczający się potok błotny;
  • lawina lodowa - przemieszczająca się po zboczu masa lodu;
  • lawina śnieżna - obrywajaca się i przemieszczająca się masa śniegu. Lawina pyłowa powstaje po obfitych opadach, tworząc ze świeżego, puszystego śniegu welon pyłu śnieżnego. Porusza sie z porusza się z prędkością w granicach 200 km/h. Deska śnieżna to lawina powstająca w wyniku osunięcia się warstwy świeżego, nie związanego jeszcze z podłożem, śniegu lub w wyniku oderwania się nawisu śnieżnego. Lawina gruntowa - powstaje w czasie nagłych odwilży lub opadów deszczu. Poruszająca się masa śniegu eroduje głęboko podłoże, porywając pokrywę zwietrzelinową i niszcząc roślinność.
    lawina mieszana - lawina powstająca z wymieszanych np. śniegu i lodu, kamieni i śniegu itp.

Przeciwdziałanie skutkom lawin
Za najprostszą i jednocześnie skuteczną metodę można uznać unikanie miejsc zagrożonych zejściem lawiny, zarówno w trakcie poruszania się po górach jak i np. przy wyborze miejsca na budowę domu itp. Obszary takie można określić na podstawie analizy ukształtowania terenu, bezpośrednich obserwacji czy innych symptomów.

Stosuje się dwie zasadnicze metody walki z lawinami: biologiczną i inżynierską. Metoda biologiczna opiera się na wykorzystaniu szaty roślinnej. Stoki porośnięte roślinnością są mniej lawiniaste, las stanowi naturalny hamulec dla lawin. Duże znaczenia ma obecność kosodrzewiny, znacznie ograniczającej ruchomość pokrywy śnieżnej. Skutecznym sposobem jest tworzenie bezleśnych klinów w górnej granicy lasu. Lawina, uderzając w ścianę lasu pod kątem, ma mniejszą siłę uderzenia, przez co oszczędza las a jednocześnie jest skutecznie zatrzymywana. Metoda inżynierska polega na budowie różnego rodzaju sztucznych konstrukcji stanowiących zaporę dla spadającej lawiny lub zmieniających jej kierunek. Są to: mury oporowe, izbice, ziemne wały i tarasy itp. Dla osłony szlaków komunikacyjnych stosuje się odpowiednie dachy i galerie ochronne. Są to działania kosztowne, wymagające skomplikowanych procesów technologicznych, i nie zawsze skuteczne. Czasami praktykowane jest sztuczne wywoływanie lawin przy pomocy materiałów wybuchowych - metoda kontrowersyjna i raczej mało skuteczna.

Ratownictwo
Największe szanse uratowania osoby zasypanej w lawinie są w pierwszych 15 minutach. Po dotarciu na miejsce lawiniska ratownicy tyralierą przeszukują śnieg za pomocą sond lawinowych - kilkumetrowych cienkich tyczek. Nieocenioną pomocą służą także specjalnie szkolone psy. Coraz popularniejsze stają się nowoczesne systemy wspomagające szukanie zasypanych osób:

  • "reflektory" umieszczone na ubraniu - ratownicy mogą je zlokalizować za pomocą specjalnego urządzenia
  • systemy aktywne (typu PIEPS) - połączenie nadajnika i odbiornika w jednym urządzeniu. Osoby niezasypane mogą dzięki temu zlokalizować swoich mniej szczęśliwych towarzyszy.

Niebezpieczeństwa wspinaczki

to zespół zagrożeń życia lub zdrowia, którym podlega wspinacz czyli osoba uprawiająca wspinaczkę podczas wspinania ( a więc pojęcie to nie obejmuje np. niebezpieczeństw związanych z niewłaściwym treningiem siłowym przygotowującym do wspinania itp.).

Niebezpieczeństwa wspinaczki dzielimy na dwie podstawowe kategorie:

  1. niebezpieczeństwa subiektywne - zespół niebezpieczeństw związanych z ogólnie rozumianymi błędami osoby uprawiającej wspinaczkę, możliwych do wyeliminowania w procesie zdobywania doświadczenia, wiedzy i w procesie treningu wspinaczkowego. Obejmuje ona:
  • niewłaściwy wybór drogi, np. przekraczającej możliwości wspinającego się, lub wymagającej użycia technik wspinaczkowych nieznanych danej osobie.
  • pomyłki w orientacji, zgubienie się itp. ( porównaj topografia);
  • niewłaściwe stosowanie zasad wspinaczki w tym niewłaściwe zachowanie się w górach, np. zbyt szybkie zdobywanie wysokości w górach wysokich, niewłaściwe poruszanie się terenie lawiniastym itp.
  • błędy techniczne podczas asekuracji jak niewłaściwe budowanie stanowisk asekuracyjnych, błędne używanie przyrządów asekuracyjnych i inne.
  • błędy w technice wspinaczkowej np. używanie techniki odciągów w kruchym terenie itp.

 

  1. niebezpieczeństwa obiektywne - to niebezpieczeństwa występujące podczas wspinaczki, na które wspinacz nie ma wpływu. Kategoria obejmuje:
  • rzeczywiste ( a nie wynikające z braku wiedzy) trudności orientacyjne
  • niebezpieczeństwa związane z charakterem rejonu wspinaczkowego, np. zmienność pogody w górach, wpływ wysokości
  • niebezpieczeństwa związane z charakterem formacji, w której prowadzi się działalność wspinaczkową np. kruszyzna, i związane z nią niebezpieczeństwo spowodowania lawiny kamiennej, niebezpieczeństwa związane z schodzeniem lawin śnieżnych itp.
  • niebezpieczeństwa związane z jakością punktów asekuracyjnych w tym zakresie, w którym jest to niezależne od wiedzy i doświadczenia wspinającej Sie osoby


Podział powyższy nie jest podziałem ścisłym i ostrym. Można wskazać elementy, które przynależą w pewnym zakresie do obydwu kategorii co oznacza, że w związku z danym niebezpieczeństwem osoba wspinająca ma pewien wpływ na prawdopodobieństwo wystąpienia takich czynników, jednak niezależnie od jej zachowania zdarzenia tego nie sposób wykluczyć zupełnie.

Klasyfikacja niebezpieczeństw ma znaczenie praktyczne podczas przygotowywania się do przejścia drogi, podczas wyceny trudności drogi wspinaczkowej, podczas analizy przyczyn wypadku i ewentualnej oceny stopnia winy uczestników wypadku w związku z jego konsekwencjami itp.

Różne czynniki związane z niebezpieczeństwami wspinaczki mają różne znaczenie w zależności od uprawianego rodzaju działalności wspinaczkowej. I tak wspinanie na tzw. sztucznej ścianie jest obarczone w zasadzie wyłącznie czynnikami niebezpieczeństw subiektywnych, zaś np. wspinaczka uprawiana w górach obarczona jest znacznymi niebezpieczeństwami obiektywnymi.

Strona:  1 2 Następna »
Wszystkie | A | B | C | D | E | F | K | L | N | P | R | S | T | W | Ż
Glossary 2.64 is technology by Guru PHP

Bazy noclegowe